Муабетов нема да го терам од стручен аспекат, ниту па ќе анализирам видови мрежи, популарност и све остало. Многу повеќе сакам да чујам за практични примери за корисност од ваков тип на поврзување на луѓе, особено интернет социјални мрежи. Се вадам од кожа кога ќе видам како новинарчињата во нашиве медиуми, во потрага по бомбастичен прилог (информација) кој ќе привлече внимание на гледачи, уредници, спонзори, а притоа без да консултираат стручни лица (во најмала рака позитивни примери на корисност од социјални мрежи), за Facebook, MySpace и остали зезалици ќе си речат:

• постои голема опасност од злоупотреба на лични податоци
• вработените трошеле време на работа за неработа (ова и странците го квалификуваат како критичен момент)
• се разменуваат документи со заштитени авторски права
• се навредува личен интегритет на поединец/група/друг вид на здружување на луѓе
• … и што ли уште не.

Ретко следам медиуми, ал додека го правам она што ме исполнува знае да ме боцне некој инструменталец од ваков тип. Небаре гледам турбо пинк за да ме извади од кожа. Бар кај пинк ми се вадат само очи.

Што ми е муабетов? Ммм, да. Сакав да речам:

Точно. Страшна работа се ваков тип на мрежи кои цицаат време, особено кај оние што не знаат да прават со своето време. НО! Големо НО! Постојат милиони примери каде овој вид на вмрежување на луѓе придонел за:

• бизнис зделки
• промоција
• утепување на психичка депресија (самотија!)
• склучување на долгорочни пријателства (тука влегуе и брак!)
• пронаоѓање на заборавени контакти (таму ваму – насекаде)
• зголемување на работата на фирмите
• извоз на производи и услуги на први, втори и трети пазари итн.

Моја препорака: пронајди ги мрежите каде сметаш дека ќе имаш најголема корист. Како да го направиш тоа? Еве предлози:

• побарај на Google и научи што е социјална веб мрежа
• прочитај анализи за различни мрежи вклучително и рангирање на најкористените, најмасовните итн.
• користи ги оние што ќе ги одбереш: активно – за тоа дефинирај си цел: што ќе правиш во мрежата што ја градиш
• прашај пријатели што користат и како користат – можеби е добро да ископираш туѓо искуство
• и на крај: ОТКАЖИ СЕ од нив, ако гледаш дека ти лета времето на глупости а немаш корист од тоа.

Она што насекаде се труби е дека најпопуларни се Facebook, MySpace, Twitter, LinkedIN, Plaxo. Има и многу други, но ова се најчестите мрежи што јас ги среќавам кај моите пријатели.

Ако ти користи овој мој став, драго ми е. Ако ти е смотан и не гледаш поента, заборави дека си го сретнал.

Но, ако имаш било какво искуство со социјални веб мрежи, ќе ми биде драго да го споделиш во коментар со сите оние што го следат блогов / со мене.

Фала ти за Твоите 5 минути одделени за мене. Верувам дека корисно ги потроши, а шефот нема да те избрка од работа затоа што отишле уште 5 платени минути во твојата месечна плата. АУТ!

Вчера слушам на медиумите, по вестите на нашиве телевизии, информација за деца од Штип кои гледале нешто на YouTube, порно филмови, па пробувале истото да го прават (и го направиле!?) во дворот на нивното училиште. Аха! Ете, катастрофа. Тоа е интернет!

Пред извесно време слушам на улица, мајка и ќерка (50-тина / 20-тина години), вели: е од кај јас да знам дека треба Shut Down да направам, ми се развика тој систем инженерот, ко божем убиство се случило.

Госпоѓа меѓу 55-60 години, вели: ни донесоа компјутери на работа, имавме обука, и сега секое сабајле со кафето си ги читам сите дневни весници на Internet Explorer, после Он.нет и други…

Во сите овие примери има бизнис. А сите се врзани со Интернет. Во денешно време, информацијата се пренесува исклучиво преку Интернет. Другите видови на размена на информации (читај комуникација) полека се напуштаат. Нема ништо да се случи преку ноќ, но трендот е познат. Пред извесно време имаше: компјутери и интернет. Сега, тоа е интегрирано. Компјутерот без интернет е ништо. Во најмала рака, интранет.

А зошто не е бизнис кај нас? Па дефинитивно, многу малку од бизнисот е врзан со интернет. Ретки се фирмите што своето работење го темелат на софтвер кој покрај тоа што работи на внатрешната мрежа во фирмата, е врзан со други канцеларии или соработници преку Интернет, преку било каква веб апликација. Трговијата преку интернет сеуште не е во функција. Платниот промет на физичките и правните лица сеуште не е омасовен како алатка или навика во секојдневната работа. Од друга страна, фирмите немаат „повод“ да имаат веб страници со најнови информации за нив, од едноставна причина што понекогаш ниту еднаш не добиле контакт преку неа. (да, можеби не им е направена како треба за да испровоцира контакт, но тоа е друга дискусија)

Некои ми велат: па нема кадар. Како сакаш да биде влезена ваквата промена како секојдневна потреба, кога нема луѓе кои тоа ќе го направат. АЈДЕ ДЕ! Никогаш не сум се сложил и нема да сложам со таа констатација. Кадарни луѓе има. Оние кои програмираат, дизајнираат, — ги знаат техничките операции и системи — такви има. Што нема? Менаџери кои тоа ќе го имплементираат. Луѓе кои знаат дека е тоа е неопходно за нивниот бизнис.

До пред извесно време, важеше правилото: генерален менаџер (читај директор на фирмата) = газдата (добро де сопственикот на фирмата). Бидејќи тој беше „бог и батина“, се друго што се нарекуваше менаџер, раководител, координатор, беше обичен потрчко кој работи како тастер: што треба, тоа правам. Затоа и не беше возможно таквите раководни структури да воведуваат нешто ново, особено не некое ИТ решение. А бидејќи газдата знае што е најдобро, тој и треба да разбере дека е потребно, бидејќи тој дава пари (демек од својот џеб, а не од фирмата!). А бидејќи тој ништо не разбира, ондак во основа било каква таква понуда за воведување на Интернет во неговиот бизнис директно оди во втор, ма каки, во десетти план.

Се менуваат нештата, но премногу споро за да бидеме во чекор со развиените. Не таму далечните, тука блиските. Од регионов. Не претркаа неверојатно брзо за многу ствари. А се жалиме немало инвестиции, ова она.

Секој систем во денешно време содржи во себе ИТ решение, најчесто врзано со Интернет. Затоа што Интернет = Бизнис. Не трошок, туку инвестиција која за кратко време прави голема добивка во фирмата. Како? Прашајте ме, викнете ме, да поразговараме и да ви посочам решение. Јас, и моите колеги од мојата фирма Презент.

• цена, услуга, квалитет
• имиџ, бренд, вредност
• грижа за корисници
• профит

Колку од македонските фирми се водат од целосна поставеност на процесот продажба во нивните компании? Ќе речеме голем? Не сум баш сигурен. Продажба има, да. Ако ја нема, бизнисот нема да постои. Купувачи има, да. Ако ги нема, бизнисот нема да постои. Но малку од бизнисите имаат точно дефиниран процес на продажба, кој е клучот на успехот. Што значи дефиниран процес на продажба? Одговорот може да биде долгометражна дискусија, но и краткометражен филм – зависи од соговорникот. Некои си велат, земам од ваму, дигам цена за 30%, и продавам таму. А има и такви што ќе ви разврзат цел филм како прават калкулација на цена, мислејќи дека тоа е суштината на процесот продажба. Малкумина тргнуваат од суштествената поента на оваа убавина во бизнисот: купувачот / клиентот.

Нема да влегувам во некаква елаборација на просторов што е тоа процесот продажба. Поентата ми е чисто да дадам свое видување дали нашите фирми имаат процес продажба според сите денешни современи норми на работење или не. Дали имаат процес продажба? Немаат. Колку имаат? Точен број не знам, бидејќи такви податоци, како официјални показатели во нашава земја нема. Ако тргнеме од тоа дека над 200 фирми имаат сертификати за поседување на ISO 9001:2000 системи за менаџмент со квалитетот, што е демек потврда за поседување на систем на работа според основните елементи на менаџирање со една компанија, воспоставени во целиот свет (не во Америка, Германија, Норвешка, Швајцарија, Албанија или Македонија), … ајде ќе речеме демек 200 имаат дефиниран процес продажба.

Но јас тргнувам од друга страна. Велам дека нашиве фирми немаат, гледано од моето искуство. Во изминативе 10 години, сум бил во позиција на краен потрошувач (не дел од фирма-вработен и сл.) за преку 110 фирми. Во бројкава се влезени различни категории – продавници за храна, енергија, интернет, транспорт, банки и слично. Со ниту една од нив не сум почуствувал дека им е чест што сум нивни клиент. Читај поинаку: ме гледаат како предмет од кој треба да извадат пари за нешто што ќе ми го дадат. Уште поинаку, нивниот третман е дефиниран како страна од втора класа. Што подразбирам под тоа: во нашиот купопродажвен однос јас сум само банката која дава пари, без притоа да знае, дознае, препознае, вредност во производот / услугата која ја користам. Ќе речете: имаш право на избор, ти знаеш што купуваш и што ќе добиеш, глобална економија имаме па бирај што ти душа сака, итн. Па да, така е. Но, дали знам? Дали имам можност да дознаам што ме чека откако ќе бидам нивниот клиент. Уште повеќе, кој е тој сервис, или комплет услуги, поддршка или слично што ќе ја добијам додека сум нивниот клиент. Малку подалеку, дали имам можност доколку не сум задоволен, да се изборам за моите права на потрошувач, загарантирани со Законот за заштита на правата на потрошувачите.

Она што го имам од мое искуство:

• ако купиш нешто, и нешто не е во ред со купеното, имаш две опции: или да ги прежалиш парите, или да влезеш во една неверојатна циркузијада дали е и како е и колку е и од кого е…, се до моментот на збеснување и откажување од дриблингот на фирмата од каде си купил
• ако се интересираш за нешто од некоја фирма, ондак најчесто не добиваш комплетни информации (дозирани за да фрлиш пари а потоа гледаш колку ќе те кошта се на се)
• ако не дај боже дадеш примедба на услуга, тоа е процес без крај: испрати допис, ќе те известиме на писмено, неосновано барање…
• гледаш една цена во продавница или флаер или каталог, на крајна сметка плаќаш друга
• гаранција за производ важи за безвезе дефект, кој по вредност на трошок за поправка е толку мал што не ти се исплати да се заглавуваш пред се во администрација со папири, рок на поправка и слично
• потпишуваш договор, добиваш рок 30 работни дена, не ја добиваш услугата за 50 работни дена, па пукаш од нервоза и копаш секојдневно по купишта телефони од фирмата кај си купил за да дојдеш до разврска – не дека немаш избор да одиш кај друг, туку заради твојата определба а уште повеќе потреба да го земеш токму нивното
• морално плаќаш за греење бидејќи некој батка во градско собрание пред 10-20-30 години проценил дека греењето требало да биде од 6 до 21, а ако е надвор над 15 степени ондак нема греење; уште повеќе не можеш да го откажеш бидејќи си бил дел од вертикала!
• плаќаш за услуга 3-4 месеци по ред, а за тоа време не можеш да ја користиш заради проблем на фирмата; па упорно бараш да го решат со јавувања 3-4 пати неделно; резултат = те исклучуваат од мрежата бидејќи не си платил за 2 месеци…
• и така натаму – ако се навраќам на разно разни случки, ондак нема да биде интересен написов.

Каде е тука продажбата? Дали таа завршува со мојот кеш од џебот изваден за фактурата или фискалната сметка на каса? Не. Не смее! Не дека јас така сакам. Бидејќи така мора, ако фирмата сака да ме задржи како клиент, а уште повеќе јас да станам нејзиниот продавач преку препораки. Во спротивно, ќе се активира непишаното правило:

• 1 незадоволен = 10 со лошо мислење и изгубени клиенти
• 1 задоволен = 3 со добро мислење и добиени клиенти

Исто така важна е и постпродажната услуга. За тоа можеби во друга прилика.

Но што недостасува за да биде поразлично од што е, слично на оние поразвиените далеку или блиску од нас / до нас, каде демек се е подобро отколку тука. Менување на свеста. И на потрошувачите (купувачите / клиентите) и на фирмите. Многу повеќе на потрошувачите. Сум на мислење, дека ние не си ги знаеме нашите права загарантирани со Законот за заштита на потрошувачите. Уште повеќе, не сум убеден дека има доволно инструменти во државава кои се грижат за неговото спроведување. Да, постои здружение каде можете да се јавите за совет итн., се правеше некоја едукација преку медиумите извесно време. Но веројатно, сето тоа како резултат на некојси проект финансиран од некоја си странска институција која во тој даден момент имала отворена линија за таков вид на проекти.

Ако се промени свеста на купувачот, многу брзо ќе се менува и свеста на фирмите. Во спротивно, се ќе тече како што си тече. Без малку шанса купувачите да влијаат на конкуретноста на фирмите, нивните перформанси, па дури и цените. Негативноста на ваквата ситуација е и во нешто друго. Во неможноста фирмите да се истренираат на домашен терен како со купувачи, пред да излезат надвор. Излезат ли надвор, тогаш почнуваат сите основни процеси на менување на свеста, поточно на креирање на процесот на продажба во фирмата. И оттука, се се менува. Ако тој процес е проектиран како треба, тогаш и сите останати без исклучок ќе бидат поинакви. Ете ја промената. Но на подобро.

Продажба = пари. Да! Секогаш!
Производот/услугата го/ја прави фирмата, а купувачот е тој што ги брои парите.
Незадоволни купувачи = помалку пари.
Помалку пари = помалку производи / услуги.
Помалку производи / услуги = стоп на развојот на фирмата, уназадување, отпуштање на работници, намален профит.

Повторувањето на ова последново води кон банкрот и крај на приказната на фирмата. Каде е клучот? Во продажбата или во купувачот? Според моево последно, каде тргна надолно? Кај продажбата или кај купувачот?

Огромен број на консултанти и автори на научни дела го обработуваат процесот на продажба. Ако немате средства да слушате и користите консултант, барем прочитајте нешто. И вие потрошувачи, и вие фирми. За доброто на сите! Ем за задоволните потрошувачи, ем за прфитабилните фирми.

Капитал, Тотал, Тендерник, … (?) Постои уште нешто на веб а што третира бизнис информации?
Форумите не ги земам во предвид бидејќи се место за дискусија на посетители, а тоа ќе рече дека мора да бидете во тек со дискусиите за да прочитате пратена порака од некој учесник форумџија. IT.com.mk (беше форум, сега е портал со форум и блогови, учествувам понекогаш во тие дискусии – пр.1, пр.2, пр.3, пр.4,… ) ја третира воопшто информатичката технологија. Таму сум учесник во некои дискусии, и можат да се добијат интересни теми.

Малку од статиите во овие информатори се посветени на е-бизнисот. Веројатно не постои тренд во Македонија за таков вид на работење, па новинарите не чувствуваат за доволно атрактивно да објават ваков вид на информации. Ги исклучувам преведените статии од типот: „5 совети како да го користите најдобро e-mail-ot“, или „што треба да направите со мрежата во вашата канцеларија за најефикасна работна средина“, или пак „како да зголемите посетители на вашата веб страна“… Да, ги има еден куп по странските сајтови, и едноставно е да се преведат за да пополнат некоја рубрика и број на страни во секое издание.

Според мене тежиштето од дневното информирање за случувањата во бизнисот во Македонија [што всушност постои (ретко нешто друго)], а најчесто преминува во трачарање со опција да заврши со некоја афера во која ќе се вмеша некој политички функционер, треба да се префрли во пренесување на бизнис постигнувања на странски компании, новости во бизнисот особено темелени на ИТ, и секако без исклучок е-бизнис содржини.

Ја загледувам во последно време емисијата на Сител „Време на пари“. Интересен концепт, но малку трае. Веројатно скапи им се информациите од таков тип за да ги купат и да ги пренесат. За пофалба: по некое интервју, што дава свежина во монотонијата. За друга не знам. Ги има, но содржински не ме освежуваат.

Како можеме да очекуваме бизнисот да напредува, ако немаме информации? Ќе речете, постои интернет. Да, постои, и точно. И јас се информирам од тој медиум, но од странски сајтови. Но, да не ја заборавиме сеуште актуелната и мошне важна улога на масмедиумите во Македонија (ТВ и печатени медиуми). Не велам радио, бидејќи тоа го уништија со музичките џубокси, пардон крнтии.

Е-бизнис не е интернет продавница. За тоа што се подразбира под е-бизнис… во некој следен став.