Како што знаеш, по професија сум дипломиран менаџер, и со задоволство изучував се и сешто за да работам како менаџер во Македонија. И би! Работев! Како менаџер? Хахахахаха… Како хаусмајстор: менаџирај возен парк, менаџирај луѓе, менаџирај финансии, менаџирај систем за квалитет, менаџирај маркетинг, менаџирај тендери, менаџирај проекти… Да, ова не е менаџер, туку хаусмајстор! Не е ниту извршен директор – тој има тим менаџери.

Да, таков к’смет можеби сум имал и не сум видел-слушнал-осетил-работел менаџмент во Македонија. Но фала му на газдата (читај животниот пријател), научив се што не знаев додека изучував менаџмент. Особено интересно ми стана да научам многу за продажба – иако тоа досега не сум го кажал никому ниту пак сакав да го откријам и овој мој афинитет – ќе станев менаџер за продажба, гарант!

Откако одлучив да си барам заработка во свој бизнис, од самиот старт работев на моите знаења и вештини за продажба. Дали станав продавач? Јас како и сите сум продавач, но зависи колку заработував-заработувам-ќе заработувам продавајќи го тоа што го имам во своите раце.

Што сакав да речам! МЛМ !

Во продажбата има безброј видови на дистрибуција на производ или услуга. Стандардниот ни е познат на повеќето: фабрика-препродавачи на големо-препродавачи на помало-продавачи/трговиц-клиенти. И ова е ОК. Ако ова не постоеше и не се разви како што е развиено, кој знае на што ќе личеше светов.

Арно ама, работејќи свој бизнис согледав дека и не така лесно да го направиш тој ланец, со цел да имаш заработка од него, каде и да се наоѓаш во синџирот – почеток/средина/крај. И немаше да знам дека голем ќар во ваков синџир е тешко да го добијам (мислам на личен ќар), доколку не го запознав Herbalife и неговиот маркетинг план.

Дали е тешко да бидам злато во синџирот? Хмм, па не, но не сум син на рокфелер. ниту на политичар, ниту на мултимилијардер. Мојот татко е новинар-творец-професионалец за медиуми (радио). Професија што во неМакедонија прави милионери. Но еве 6 децении живее и работи во Македонија.

Дали е тешко да бидам злато во МЛМ? НЕ.

Што е мултилевел? Тип на дистрибутивен канал кој заштедува на еден куп алки во синџирот, а Ти дава можност Ти како една од алките да имаш најголема добивка, да имаш најголем ќар, да бидеш награден за Твојата работа. Постојат разни компании кои го нудат овој модел на работа. И пред да одлучиш да соработуваш или пак да го користиш овој модел на комерцијализација на твојот производ или услуга, научи за моделот, научи за компанијата – па донеси одлука: јас сакам да заработувам / јас сакам да го крпам животот.

Од каде ваков одбранбен став и позитивно размислување за мрежен маркетинг? Го научив моделот на Herbalife, кој е еден од двата најчесни системи и модели на МЛМ. Го практикувам веќе 10 месеци. Заработувам одлично месечно. Без големи инвестиции, без големи нервози, без големи временски бркотници – онака како што јас сакам, со кого сакам, кога можам. Лесно можам да го споредам ова работење со работењето во мојата фирма. И многу лесно можам да заклучам каде водата е потопла, сонцето посветло, ветерот поспор.

Она што јас Ти го препорачувам Тебе: не чекај, прашај ме за Herbalife за да дознаеш како и ти како мене да заработиш за себе, за сега и за Твојата иднина. Не чекај да Те барам јас. Ти си тој/таа што го креираш Твојот живот и го живееш на свој начин. Ти си тој/таа што Треба да го преземе она што го има во својот живот во свои раце.

Доналд Трамп одлучи, после сите мултилијардерски бизниси што ги поседува, да основа свој бизнис во иста индустрија каде веќе 30 години работи Herbalife: wellness индустријата. Ќе речеш: човекот има пари па може, човекот е будала да се плетка со нешто што не му треба. ИЛИ: човекот знае што е ТРЕНД, и знае што треба да направи за да го искористи за да направи уште еден бизнис кој ќе му носи милијарди и милијарди.

МОЖЕШ И ТИ ДА БИДЕШ ДА БИДЕШ ДОНАЛД ТРАМП Се шалам? НЕ!

Донеси одлука за свој бизнис, искористи ја деловната можност што Ти ја нудам, и без инвестиција биди дел од трендот каде речиси сите бизниси се позиционираат затоа што знаат дека таму е иднината.

Еве што вели Вест за идејата на Доналд Трам (имаше линк на вебот на Вест но сега е сменет, ќе го корегирам штом го пронајдам пак).

Насловов не кажува ништо. Затоа и е таков. И постов можеби ќе ти изгледа таков. 

Слушам на сите страни, луѓево почнале да се интересираат колку заработуваат! Колку заработувам, колку зработувал тој, оној, овој… Но, не сум знаел дека месечниот приход, читај личен доход (плата), … дека тој се викал заработка. Неверојатно задоволство.

Сеуште многумина не се на чисто што е тоа заработка. Јас вака си фаќам у клупче:

• се трошиш секој ден, работиш 20-тина дена во месецот – за возврат добиваш пари
• парите ги трошиш за се и сешто, и ако имаш к’смет ќе ти остане нешто
• тоа што ќе ти остане ти е ќар
• ќарот ти е заработка

Колку заработуваш? 300 €! Оооо, па тоа е одлична заработка. Покриваш трошоци за се и сешто: јадење, пиење, спиење, секс, журки, патувања, летувања, зимувања, кредити, инвестиција за куќа, стан, кола, куче, вила… — Згрешив некаде. Не, сето тоа од заработката! АХА, ај важи! 

Заработката како збор веројатно е произлезен од работата: за работата што ја работиш заработуваш. Не сум јазичар, но логично излегува така. Дали заработката е задоволство? Тоа многу малку се чувствува. Пред извесно време бев во Загреб, и видов што значи задоволство од заработувачка. Дечки (21,22,23…) со part-time ЗАРАБОТУВААТ 2-3-4.000 €, си купуваат што ќе посакаат … ДА! Заработуваат. Е тоа е ќар. Не размислуваш за тоа колку ќе те чини седенката со твоите пријатели во кафана, дали некој нешто два пати ќе ти куца во супермаркет, или пак дали сокот во трафика која работи цела ноќ е 2 пати поскап од оној во супермаркет…

Зошто кредит? За да заработиш. И да ги имаш, глупаво е да ги фрлиш сите пари на инвестиција која треба да донесе ќар. Затоа кредит! Но умно! Направи си анализа што со парите, и како ќе ги свртиш. Ако ја имаш правата комбинација, тогаш си добил на лото. Си добил заработка. Каде е ќарот? Во разликата: колкав проблем ти направил кредитот; дали си во була или позитива… Има уште еден ќар: побогат си со искуство, се здобиваш со позитивна кредитна историја, која во иднина ќе ти биде судбоносен фактор во твоите намери да направиш сопствено царство.

И што сакав да кажам ја у ствари. Батали плата! Тоа не е заработувачката што ти треба. Заслужуваш многу повеќе од мизерната сума што ја добиваш од твојот господар на почеток од следниот месец. Твојата вредност е твојата заработка. Си ја носиш со себе каде и да си. Луѓето ја препознаваат без да се топориш и фалиш со неа, бидејќи ТИ си само ЕДЕН. НИКОЈ не е како ТИ. Тоа е вистинското БОГАТСТВО. Со кредит или без него, СЕЕДНО!

Не, нема да критикувам, анализирам, оценувам какви се овие институции. Едноставно, нивната поддршка беше и е извонредна. Единствено што не сум задоволен, е што моите големи очекувања дека токму тие институции ќе успеат да ја оттргнат новата фирма од стандардниот македонски начин на егзистенција, развој, раст итн. Не успеваат! Да, даваат разновидна поддршка. Но малку работат на промоција на концепт на вмрежување на фирмите со други фирми, презентација пред странски институции за инвестиции и слично. Да, добиваме информации за разни можности од ваков вид, но останува самите ние, таквите start-ups, да избереме што и каде. Да, тоа е бизнисот – не може друг да ти го води, тоа е твоја ствар! Но, ако истите тие институции се дел од меѓународен проект каде се финансиери странски институции, за очекување е дека тие ќе ги водат овие бизниси кон она што е потребно, нели? Или грешам? Веројатно да. Дали?

Да, во Македонија не постојат вакви институции за да се земе искуството од минатото, па да се надоградат и дадат подобра поддршка. Но, тоа е само изговор и ништо друго.

Сакаме инвеститори! Кој ќе ни ги најде? Замислете, Владата требала тоа да го прави! А каде се бизнис здруженијата, коморите, асоцијациите, инкубаториве…? Што треба тие да прават? Тренинзи, обуки, пласман на странски пари, скенинг на бизнис амбиент? Не не, грешам. Самите фирми треба да си најдат инвеститори. Бујрум 100.000 фирми, контактирајте со белиот свет преку интернет, и најдете барем 1 инвеститор. Но не сите 100.000 фирми. Барем една! Ако се сите 100.000, многу инвеститори ќе ни дојдат. Не ќе можеме да го сопреме бизнисот.

Постојат и бизнис ангели во светов! Ќе си најдете некој, ќе ви даде парички, ќе ви земе од сопственоста, ќе ги оплоди парите, и ќе го исплатите или ќе си го продаде својот удел. Бизнисот ќе си го развиете, парите нема да ви бидат проблем. Бизнис ангели не се банките! Да не мешаме работи. Евентуално, некои странски фондови, како СЕАФ на пример и ќерките фондови на нив, можат да влезат во оваа категорија, иако сепак многу се разликуваат.

Сосема за крај, која е поддршката за новите фирми!? Тие ги викаат start-ups.
Поволни кредити? – не.
Мали даноци? – не.
Стимулации од државата? – не.
Полит**** донација? – Хм, ај не.

Па тогаш која е поддршката? Ако не ги буткаме новите бизниси, нема да ги има. А ако ги нема, нема развој на ова општество. Нели, микро и малите фирми, ајде и средните, ја движат економијата (ем во светот ем кај нас)? Епа, како да се развијат?

Ми велат, бизнисот морал да биде иновативен за да брзо се развие, биде конкурентен и не знам ти што уште. Во Македонија таа филозофија? Фирма во Македонија ќе биде иновативна? И уште за македонскиов пазар? Не потценувам! Но овој пазар нема капацитет за иновации, ниту ќе има во скоро време. Се потпишаат спогодби за билатерлани соработки заради ниските даноци, царини итн. Дали е тоа решението? Не сум слушнал пример дека нова фирма за 1 година го зголемила својот број на вработени, освоила странски пазар. Освен, ако истата не е формирама од странска фирма, мрежа на фирми за да биде дел од кругот.

Имате намера да основате фирма? Јас го направив тој чекор. И не сум пишман. Не ми е прва. Но ме увери дека 100% од пазарот е надвор од македонските граници. Барем за видот на бизнисот за кој е основана со мојот партнер. Грешам?! Дај боже! Кој ќе преживее ќе зборува!

Грешам? Јас не сум убеден.

Ајде со ред.

СЛАБ АМБИЕНТ
Точно! Нема слаб и силен, постои или не постои амбиент. Но јас велам слаб. До пред извесно време, додека банките не се разбудија и не се опуштија со кредити, беше вистинска уметност да правиш бизнис. Да, сега е полесно. Ако ти требаат пари, лесно ги наоѓаш. Позајмиците од блиските се потрошија, па сега блиски ни се банките и лизинг фирмите. Тук таму и по некоја фондација и невладина институција што вака или така ќе ти помогне.

Зошто не е силен? Пари ќе најдеш, и ќе почнеш. И убаво ќе ти тргне. Се до моментот кога треба да наплатиш. Особено, ако продаваш услуга, а не „физички“-материјален производ. Тогаш почнува циркусот. Седнуваш на онаа пелерина (така се викаше таа девојката што се врти нели?) и едноставно уживаш во „Funky Business“-от. Милион најави дека ќе се обезбеделе некакви си инструменти за регулирање на овој неверојатен македонски феномен. Дури се испушти и некоја информација во јавноста дека ако се воведат инструменти за наплата од типот „наплата од институција како на пример банка, според валута на фактура“, тогаш ќе настане блокада во „нормалниот и секојдневен“ бизнис амбиент. Слушнав и дека најголем проблем биле државните (многу го мразам овој збор!) фирми, јавни претпријатија итн.

Ги ставам на страна сите анализи за квалитет на производ или услуга, брендирање, продажен настап на пазар од сите аспекти, однос со клиенти, однос со вработени итн. Тоа може да биде најсилната страна на фирмите. НО…!?

СИЛЕН: Најубаво нешто е да си наплатиш штом си продадеш. Имаш трафика, ти доаѓа муштерија, ти купува весник, му земаш пари… Мераци! Ем тој што ќе ти дава роба или услуга ќе си наплати на време, ем ти ќе си планираш колку ќе си заработиш и чиста сметка. Само така ќе можеш да се впуштиш во планирање, доекипирање со работници, настап на други пазари, „коалицирање со сродни бизниси“ (намерно не велам вмрежување!)… Политиката…(не не, нема веќе политика во бизнис, тоа го имаше изминативе 17 години, денеса политика во бизнис нема; поточно одамна има бизнис во политиката!)

Сите цени на твојата работа ќе бидат  оптимизирани на начин да секое покачување на основните трошоци на производството биде нормално пречекано, без можност истото да го затвори бизнисот. Кога ќе дојдат избори, ќе спонзорираш, не за да добиеш нешто потоа, туку за да намалиш данок, де!

ШТО Е ТОА НОРМАЛЕН БИЗНИС?
Терминов го употребувам бидејќи се повеќе го слушам од луѓето околу мене. И јас не го знам одговорот. Демек, нормален бил бизнисот кој сам се издржувал, и ти давал плата, а ти правел и профит.

Денеска слушнав информација на ТВ-ата во Скопјево дека во земјава ни сиромашна и напатена, имало петмина милионери, двајца во Скопје и тројца во Битола. Едниот ми ти пријавил 5.000.000 € приход. Пардон, не биле милионери, туку луѓе со највисоки приходи. Овој господин, кој особено го почитувам заради резултатот, работел во областа на осигурувањето. Спомнаа кои биле топ индустрии, што многу не го запомнив.

Што е тоа што го мачи македонскиот бизнис?
Хм, луѓето што го започнуваат и работат. Се е до нив! Систем без луѓе не бива. А луѓе без систем не прават систем. А без систем, бизнис не бива. Бизнис кој е успешен во хаос, а не во систем, не го нарекувам бизнис. Тоа е снаодливост, рушвет, па дури и криминал.

Го мачеше и бирократијата, спората администрација. Тоа беше најголемиот проблем. Да, не е повеќе! Немаме аргументи да речеме дека сега заради таа причина немаме бизнис.

Го мачеше и политиката. Тоа беше најголемиот проблем. Сеуште е? Хм, можеби. Сигурно е. Или не е? До пред извесно време бев убеден во оваа теза, но полека се разубедувам. Се повеќе ги барам причините во луѓето односно во системот! Не политичкиот систем и алатките како политичарите т.е. политичките партии вртат пари. Систем на размислување, делување, однесување… Одговорност!

Го мачеа и општите регионални амбиенти, на конфликти, турбуленции… Полека ги снемува. Уште името да ни го решат, пардон да си го решиме, па и ова оправдување ќе го снема.

И што ќе ни остане? Да се смениме ние! Доста се воодушевуваме на други, оговараме други, параме причина за сопствениот (не)успех во други. Ние сме тие! До нас е. НИЕ го мачиме македонскиот бизнис. Имаме милиони прашања зошто нешто не може, а ниеден одговор како нешто може.

Џабе не седи, џабе не работи. Убава порака, која јас си ја сменив и си ја кажувам вака: Џабе работи, плати за да седиш. Така повеќе ќе те сакаат. Ако седиш, нема да пречиш, ќе си се задоволиш со тоа малку што го добиваш колку да не биде дека немаш. Седи и уживај. Не дека е тешко да не седиш, ама најлесно е да седиш. А бизнисот? Ти само седи, а него ќе го биде. Без тебе или со тебе, сеедно. Небаре ќе си речеме дека немаме бизнис? И тоа македонски! Ехее, и тоа каков! Светски!