Дилемата не ми е дали треба да бидеме одговорни. Повеќе, дали македонските бизниси се одговорни кон сопствениот бизнис, сопствените клиенти, па дури и сопствените вработени. Лажно лице? Еве што ми е мислата за овој наслов. Каде се нашите бизниси? Каде се нашите клиенти? Постојат ли вредности во нашите бизниси? Дали одговорноста е основата за градење на вредности?

Во многу мои ставови изнесени тука, стојам на позиција дека во Македонија нема одговорност, конкретно одговорност за рок (читај време, краен термин, договорен термин…). Јас секогаш добивам чувство на вистинска позиција од бизнисите кон овие за мене многу важни особини (не само на бизнисите [претприемачите, менаџерите итн.], туку и од секој човек, во било која ситуација од животот). Но многу често се фаќам себе си дека повторно наивно верувам „во муабетот на прв поглед“.

Вистинската вредност на бизнисот се темели врз неколку основни постулати [читај ме мене, сложи се или спротивстави се]:

• професионализам во секој поглед
• коректна комуникација со секого (внатрешна и надворешна)
• одговорност кон времето, производот, системот на работа, знаењето, парите
• постојана надоградба на секое поле.

Одговорноста е карактерна особина на човекот. Оттука, ако таа постои кај вработените, и самиот бизнис ќе ја поседува. Уште повеќе, ако сопствениците-газдите-менаџерите, ја почитуваат-практикуваат-промовираат како најважна карактерна особина на бизнисот.Но уште поважно, ако бизнисот има изградена одговорност, тогаш сакал не сакал клиентот/другата страна-соработникот/вработениот – ќе мора одговорноста да ја прифати и практикува секаде и во секоја ситуација, од хигиена во тоалетот, до поплака од корисник, па дури и по цена на своја штета а во корист на другата страна.

Клиентите знаат кога добиваат а кога се излажани со невидлива добивка за своите пари. Реално, ретко кога клиентите се бунат-си го бараат своето ако не го добиле, па бизнисот си ја тера својата воденица. И многу често, и покрај поплаките, бизнисот си ја тера својата, со пресметан ризик ако не дај боже повеќето се побунат, да не биде оштетен до мера на загуба.

Неретко, сето ова важи за група на луѓе организирано во тим, група, сектор, оддел, фирма, како и за секој одговорен човек – претприемач, сам свој газда, сопственик на микро-мал-среден-голем бизнис.

Дали важи и за Тебе? Не троши го времето на другиот ако не си одговорен. Неодговрен си кон себеси, и кон сите останати. До кога!? Додека Ти чини. А кога ќе не чини за другите, не ќе чини и за Тебе. И ќе смениш. Тогаш-не за другите, заради себе!

Аирлија работа Македонче!

Почетокот е одличен, особено ако знаеш каде Ти е крајот, ако си подготвен да се рестартираш, да направиш чистка и точна претстава што си направил, што ќе правиш, до кога, како, со кого, зошто. Ретко кога правиме планови и размислувања на вакви „тешки теми“. Многу често сите ние го правиме тоа токму на стартот. И нормално… Загушени од трката, шумата, не го гледаме крајот, потокот – ЦЕЛТА.

Од моите досегашни 33, моето искуство и стекнато знаење од теорија и пракса, лесно можам да Те посоветувам: БИДИ ДОСЛЕДЕН ВО ТВОЈОТ ЗБОР/ПЛАН/АКЦИЈА, ПОЧИТУВАЈ ГО ТОА-КОЛЕГИТЕ-ПАРТНЕРИТЕ (своите и туѓите успеси и грешки), и секогаш-секогаш-секогаш ОДАДИ ПРИЗНАНИЕ (на себеси, и на луѓето околу Тебе). Она што минатата го осетив, а ќе го практикувам понатаму, во оваа или надоградена форма, е следното: без овие 3 елементи, не можеш да успееш. Ниту Ти, ниту Твоето семејство, ниту Твојот бизнис.

За одговорноста кон работата, кон својот збор, кон задачите дадени од себе си и другите, сум пишувал по нешто, ќе пишувам и понатаму. Благодарејќи на моето јубилејно 15 годишно работно искуство во приватен сопствен и туѓ бизнис, во јавни институции, на бело и црно, со сигурност можам да повлечам црвена црта и да заклучам што од моите експерименти дале позитивен резултат, а што ме извадиле од колосек и ме фрлиле во ендек.

Бев доследен и досега. Најчесто почитував се, и што треба и што не треба, и позитивно и негативно, и позитивни и негативни луѓе… Толерирав малку, доволно, најчесто премногу. Некои таа моја особина која постои и денеска во мојот карактер, ја поистоветуваат со наивност. Но знаев и да бидам безобразно негативен да не почитувам повеќе ствари, а најчесто неодговорни луѓе, системи кои имаат тотален хаос, однос кон мене заради безлично малограѓанско искористување. Во годиниве што изминаа, бев во состојба и да отпишам тотални лешинари кои ми се прават први пријатели, а на прв чекор позади мене ми плукаат и копаат дупка од 2 метри за да паднам што побргу за да можат да си го тераат сеирот и да си ги задоволат своите партиски нискокалорични морбидни интереси.

Почитувам и ќе почитувам, лично во себе си, јавно пред себе си и останатите. Ќе почитувам секого кој го заслужува тоа, оној што е коректен во односот со мене ќе добие и лично изразено почитување од моја страна. Но, не очекувај да Те почитувам ако ме игнорираш, безобразно копираш, искористуваш во Твои цели за да бидеш фаца и добиваш Твои лични поени, ги одбиваш моите ставови а малку подоцна ги користиш како свои убедувајќи ме дека е тоа вистинското, наспроти моето налудничаво.

Досега ретко оддадав призанија. Да, лично кон себе си, „јавно“-директно кон други. Тука сум ја грешел многу. Можеби ме советувале да не го правам тоа, но во мојот корен стои пред се сопствена анализа на личните постапки, пред да се замарам со останатите. Да, во таа анализа ги заборавав моите добри страни, заборавав да си оддадам признание, веројатно плашејќи се да не го разбудам будалестото балканско его во мене, или пак да не станам македонски нарцис кој знае за секого и се, а за себе си се смета за вонземјанин и над сите. Самокритичноста е најдобрата особина кај човек. Потребна е развиена свест за тоа (не сум го рекол јас ова, сум го прочитал од попаметен од мене). Се препознаваш? Драго ми е, не сум бил сам таков.

Признанието е суштината на почитта – сам на себе си, останатите кон тебе. Тоа го забораваме сите. Ретко слушам дека некој се радува на некоја награда-некое признание добиена-добиено од некаде – институција, влада, партија, човек, пријател, швалер/ка, сопруг/сопруга. Нека биде тоа и збор: браво, алал да ти е, ме воодушеви со овој Твој резулат, покажа и докажа дека опстојуваш на Твоето, рече и направи… Оддади си признание дека Те бива. Ако тоа сам не си го направиш кон себе си, не го очекувај од другите. Зошто? Затоа што туѓото нема да го видиш, ако го немаш своето.

Велат: биди позитивен! Не се оптоварувај со негативни мисли, работи на тоа да не те тргаат на страна проблемите во животот. Радувај се на најмалиот успех. Планирај ги своите постапки. Насмевка на лицето. Имај став дека си најуспешниот човек. Одличен совет. Точно: не се празни зборови.

За да го правиш ова со себе си, расчисти си ги дилемите во својата глава, и не се замарај со туѓиот ментал.

Што сакам да Ти кажам:

• расчисти што сакаш од себе си,
• дефинирај што сакаш во следнава 2010-та година,
• заборави ги емоциите, сочувај ги за најблиските и за себе си,
• стави се во мод на комплетно искористување на своето време – за себе си и своите околу Тебе,
• изеди ја жабата која секогаш ја оставаш за последна во менито на секој оброк,
• стопи го салото,
• додади енергија на Твојата машина,
• постави се како човек, за да гледаат во Тебе човек,
• и секогаш речи си: ДА, ОВА СУМ ЈАС, УЖИВАМ, МОЖАМ, УСПЕВАМ.

Ама ми тргна со филозофија, бреј!
Ти што го читаш ова, препрочитај ме пак. Знам дека не ме разбра од прва. Ова е за Тебе. Од мене. За Твое и мое добро. Со добра мисла и намера. Со желба за среќа, радост, добро здравје и забавна уживанција. Те гаѓам вака затоа што знам дека сакаш да ме читаш. Ова не можеш да го копираш.

Поздрав и секое добро.

Како предвесник слушав презентација од Igor Medic во YES во рамките на GEW.

Ништо непознато, но дефинитивно потребно! Има ли кај нас ГЕРИЛИ? Има и тоа какви!

Основата е креативност, храброст, упорност… Е тука сме тенки. Сеуште ни важи: секое чудо за 3 дена. А после 3-тиот, кој се сеќава добро, кој не, пак добро. Но лом се прави за 3 дена, а не за 3 месеци.

Биди герила!
Еве ти линк за читкање: http://books.google.com/books?id=F9_MgpvZ1WAC&printsec=frontcover&hl=en#PPP1,M1

Вчера слушам на медиумите, по вестите на нашиве телевизии, информација за деца од Штип кои гледале нешто на YouTube, порно филмови, па пробувале истото да го прават (и го направиле!?) во дворот на нивното училиште. Аха! Ете, катастрофа. Тоа е интернет!

Пред извесно време слушам на улица, мајка и ќерка (50-тина / 20-тина години), вели: е од кај јас да знам дека треба Shut Down да направам, ми се развика тој систем инженерот, ко божем убиство се случило.

Госпоѓа меѓу 55-60 години, вели: ни донесоа компјутери на работа, имавме обука, и сега секое сабајле со кафето си ги читам сите дневни весници на Internet Explorer, после Он.нет и други…

Во сите овие примери има бизнис. А сите се врзани со Интернет. Во денешно време, информацијата се пренесува исклучиво преку Интернет. Другите видови на размена на информации (читај комуникација) полека се напуштаат. Нема ништо да се случи преку ноќ, но трендот е познат. Пред извесно време имаше: компјутери и интернет. Сега, тоа е интегрирано. Компјутерот без интернет е ништо. Во најмала рака, интранет.

А зошто не е бизнис кај нас? Па дефинитивно, многу малку од бизнисот е врзан со интернет. Ретки се фирмите што своето работење го темелат на софтвер кој покрај тоа што работи на внатрешната мрежа во фирмата, е врзан со други канцеларии или соработници преку Интернет, преку било каква веб апликација. Трговијата преку интернет сеуште не е во функција. Платниот промет на физичките и правните лица сеуште не е омасовен како алатка или навика во секојдневната работа. Од друга страна, фирмите немаат „повод“ да имаат веб страници со најнови информации за нив, од едноставна причина што понекогаш ниту еднаш не добиле контакт преку неа. (да, можеби не им е направена како треба за да испровоцира контакт, но тоа е друга дискусија)

Некои ми велат: па нема кадар. Како сакаш да биде влезена ваквата промена како секојдневна потреба, кога нема луѓе кои тоа ќе го направат. АЈДЕ ДЕ! Никогаш не сум се сложил и нема да сложам со таа констатација. Кадарни луѓе има. Оние кои програмираат, дизајнираат, — ги знаат техничките операции и системи — такви има. Што нема? Менаџери кои тоа ќе го имплементираат. Луѓе кои знаат дека е тоа е неопходно за нивниот бизнис.

До пред извесно време, важеше правилото: генерален менаџер (читај директор на фирмата) = газдата (добро де сопственикот на фирмата). Бидејќи тој беше „бог и батина“, се друго што се нарекуваше менаџер, раководител, координатор, беше обичен потрчко кој работи како тастер: што треба, тоа правам. Затоа и не беше возможно таквите раководни структури да воведуваат нешто ново, особено не некое ИТ решение. А бидејќи газдата знае што е најдобро, тој и треба да разбере дека е потребно, бидејќи тој дава пари (демек од својот џеб, а не од фирмата!). А бидејќи тој ништо не разбира, ондак во основа било каква таква понуда за воведување на Интернет во неговиот бизнис директно оди во втор, ма каки, во десетти план.

Се менуваат нештата, но премногу споро за да бидеме во чекор со развиените. Не таму далечните, тука блиските. Од регионов. Не претркаа неверојатно брзо за многу ствари. А се жалиме немало инвестиции, ова она.

Секој систем во денешно време содржи во себе ИТ решение, најчесто врзано со Интернет. Затоа што Интернет = Бизнис. Не трошок, туку инвестиција која за кратко време прави голема добивка во фирмата. Како? Прашајте ме, викнете ме, да поразговараме и да ви посочам решение. Јас, и моите колеги од мојата фирма Презент.

Не, нема да критикувам, анализирам, оценувам какви се овие институции. Едноставно, нивната поддршка беше и е извонредна. Единствено што не сум задоволен, е што моите големи очекувања дека токму тие институции ќе успеат да ја оттргнат новата фирма од стандардниот македонски начин на егзистенција, развој, раст итн. Не успеваат! Да, даваат разновидна поддршка. Но малку работат на промоција на концепт на вмрежување на фирмите со други фирми, презентација пред странски институции за инвестиции и слично. Да, добиваме информации за разни можности од ваков вид, но останува самите ние, таквите start-ups, да избереме што и каде. Да, тоа е бизнисот – не може друг да ти го води, тоа е твоја ствар! Но, ако истите тие институции се дел од меѓународен проект каде се финансиери странски институции, за очекување е дека тие ќе ги водат овие бизниси кон она што е потребно, нели? Или грешам? Веројатно да. Дали?

Да, во Македонија не постојат вакви институции за да се земе искуството од минатото, па да се надоградат и дадат подобра поддршка. Но, тоа е само изговор и ништо друго.

Сакаме инвеститори! Кој ќе ни ги најде? Замислете, Владата требала тоа да го прави! А каде се бизнис здруженијата, коморите, асоцијациите, инкубаториве…? Што треба тие да прават? Тренинзи, обуки, пласман на странски пари, скенинг на бизнис амбиент? Не не, грешам. Самите фирми треба да си најдат инвеститори. Бујрум 100.000 фирми, контактирајте со белиот свет преку интернет, и најдете барем 1 инвеститор. Но не сите 100.000 фирми. Барем една! Ако се сите 100.000, многу инвеститори ќе ни дојдат. Не ќе можеме да го сопреме бизнисот.

Постојат и бизнис ангели во светов! Ќе си најдете некој, ќе ви даде парички, ќе ви земе од сопственоста, ќе ги оплоди парите, и ќе го исплатите или ќе си го продаде својот удел. Бизнисот ќе си го развиете, парите нема да ви бидат проблем. Бизнис ангели не се банките! Да не мешаме работи. Евентуално, некои странски фондови, како СЕАФ на пример и ќерките фондови на нив, можат да влезат во оваа категорија, иако сепак многу се разликуваат.

Сосема за крај, која е поддршката за новите фирми!? Тие ги викаат start-ups.
Поволни кредити? – не.
Мали даноци? – не.
Стимулации од државата? – не.
Полит**** донација? – Хм, ај не.

Па тогаш која е поддршката? Ако не ги буткаме новите бизниси, нема да ги има. А ако ги нема, нема развој на ова општество. Нели, микро и малите фирми, ајде и средните, ја движат економијата (ем во светот ем кај нас)? Епа, како да се развијат?

Ми велат, бизнисот морал да биде иновативен за да брзо се развие, биде конкурентен и не знам ти што уште. Во Македонија таа филозофија? Фирма во Македонија ќе биде иновативна? И уште за македонскиов пазар? Не потценувам! Но овој пазар нема капацитет за иновации, ниту ќе има во скоро време. Се потпишаат спогодби за билатерлани соработки заради ниските даноци, царини итн. Дали е тоа решението? Не сум слушнал пример дека нова фирма за 1 година го зголемила својот број на вработени, освоила странски пазар. Освен, ако истата не е формирама од странска фирма, мрежа на фирми за да биде дел од кругот.

Имате намера да основате фирма? Јас го направив тој чекор. И не сум пишман. Не ми е прва. Но ме увери дека 100% од пазарот е надвор од македонските граници. Барем за видот на бизнисот за кој е основана со мојот партнер. Грешам?! Дај боже! Кој ќе преживее ќе зборува!